De ups en downs van een zeemeermin (leestip)

Vroeger wou ik graag zeemeermin worden, of elfje daar was ik niet helemaal uit. Helaas heb ik geen van beide ambities kunnen waarmaken. Hoewel ik nog af en toe denk dat het heerlijk zwemmen zou zijn met een glitter-vissenstaart.

Groot was mijn verbazing dus toen ik deze week las dat zeemeerminnen in het verleden een slechte reputatie hadden. In het beste geval waren het geslepen verleidsters die mannen in de diepte verdronken. Ontzettend ijdele wichten bovendien, die steevast met een kam en een spiegel in de weer waren. Ze droegen hun haren los, wat echt niet gepast was voor een dame van stand. Maar kom, dat waren ze ook niet, de sloeries!

Achter hun instagrammable facade gingen vaak afschuwelijke monsters schuil met scherpe tanden en akelige klauwen stinkend naar rotte eieren. Hun staarten hadden in werkelijkheid niets parelmoerigs, maar leken eerder op slijmerige slangen. Wee de man die zich door hun gezangen of rondborstige aanblik van de wijs liet brengen: enkel de hel was nog goed genoeg voor hem. Als je je dus laat vertederen door snoezige meerminnen op middeleeuwse kerkportalen, weet dan dat ze pure vrouwenhaat symboliseren, of toch angst voor de kracht van lust en begeerte. 

Ondanks dat slechte imago werden niet alle zeemeerminnen over eenzelfde kam geschoren. Melusine bijvoorbeeld, de legendarische voormoeder van de Plantagenets, was dan weer heel beminnelijk. Ze had alleen de pech dat haar man zijn belofte brak. Het was immers afgesproken dat hij haar op zaterdagen ongestoord zou laten badderen. Toen hij toch door het sleutelgat piepte en haar ware aard ontdekte was het uit met de pret. Melusine vloog het raam uit, want vleugels had ze blijkbaar ook.

Later kwam Andersen met zijn lieve, smachtende, kleine zeemeermin als tegengewicht tegen de mannen verslindende vamps die in de negentiende eeuw doorgaans ten tonele werden gevoerd. Vanaf dan staat de zeemeermin ook voor onschuld, en voor het gevoel er niet helemaal bij te horen.

Vandaag zijn zeemeerminnen niet alleen het logo van Starbucks ook vormen ze een symbool voor het feminisme. En ze staan centraal in één van de mooiste kinderboeken ooit: Lampje!

Sarah Clegg neemt je in dit boek mee langs de woelige geschiedenis van zeemeerminnen en hun zusters Als de Lamia, de sirenes en Lilith, de eerste vrouw van Adam. Het is een boeiende geschiedenis waar je wel even je hoofd bij moet houden maar die inspanning wordt dubbel en dwars beloond.

Credits afbeeldingen

- Glas in lood: GO69, CC BY-SA 4.0 <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0>, via Wikimedia Commons

- Melusine: anonymous, Public domain, via Wikimedia Commons